admin
03-02-2010, 06:28 AM
Hành trình của một tài năng xuất chúng (http://www.mathvn.com/2010/02/hanh-trinh-cua-mot-tai-nang-xuat-chung.html)
Kết thúc năm 2009, một nhà toán học Việt Nam ở nước ngoài đã được tạp chí Time bình chọn là người có công trình nghiên cứu thuộc 10 phát minh khoa học tiêu biểu của thế giới năm 2009. Đó là Giáo sư Ngô Bảo Châu.
Giáo sư Ngô Bảo Châu một trong những gương mặt nổi tiếng của toán học Việt Nam đã từng đoạt nhiều giải thưởng quốc tế. Từ 1/9/2010, GS Ngô Bảo Châu sẽ chính thức giảng dạy tại đại học Chicago - một trong số những trường ĐH hàng đầu thế giới.
http://dantri.vcmedia.vn/Uploaded/2010/02/01/gs%20bchau122010.jpg
Giáo sư Ngô Bảo Châu (thứ 3, bên trái).
Học sinh Việt Nam đầu tiên giành 2 huy chương Vàng Toán quốc tế
Ngô Bảo Châu sinh năm 1972 tại Hà Nội trong một gia đình trí thức. Bố anh là Giáo sư - Tiến sĩ Cơ học chất lỏng Ngô Huy Cẩn, làm việc tại Viện Cơ học Việt nam. Mẹ anh là Phó Giáo sư - Tiến sĩ Trần Lưu Vân Hiền, công tác tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Trung ương. Hồi bé, Ngô Bảo Châu theo học tại Trường Thực nghiệm Giảng Võ. Nhờ khả năng xuất sắc trong Toán học, cậu học sinh nhỏ bé này sau đó đã thi đỗ vào khối phổ thông chuyên toán, trường Đại học Khoa học Tự nhiên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội.
Mùa hè 1988, mới 16 tuổi, đang học lớp 11 phổ thông chuyên toán, Ngô Bảo Châu đã xuất sắc đoạt Huy chương Vàng trong kỳ thi Olympic toán quốc tế tại Australia. Một năm sau, khi học lớp 12, Ngô Bảo Châu dự tiếp Olympic toán quốc tế tại CHLB Đức, và một lần nữa anh lại đoạt đoạt Huy chương Vàng. Với thành tích này, Ngô Bảo Châu đã trở thành người Việt Nam đầu tiên giành 2 Huy chương Vàng Olympic Toán quốc tế.
Vị Tiến sĩ giành Giải thưởng nghiên cứu Clay
Sau đó, Ngô Bảo Châu được Chính phủ Pháp cấp học bổng để sang Pháp theo học Đại học Paris 6. Là người mang chí lớn vươn tới đỉnh cao, hai năm sau anh thi vào hệ đào tạo tiến sĩ của Đại học Sư phạm Paris (École normale supérieure), trường đại học danh tiếng của nước Pháp, và bảo vệ thành công Luận án Tiến sĩ năm 25 tuổi, rồi Luận án habilitation (tương đương tiến sĩ khoa học) năm 31 tuổi. Năm 2004, Ngô Bảo Châu đã được hai trường đại học lớn ở Pháp là Paris 6 và Paris 11 mời làm Giáo sư, và anh nhận lời làm Giáo sư của Đại học Paris 11 vào năm 2005.
Cuối năm 2004, ở tuổi 32, Ngô Bảo Châu cùng nhà toán học người Pháp Gérard Laumon đã được Viện Toán học Clay trao tặng giải thưởng tại Đại học Harvard cho công trình nghiên cứu Le lemme fondamental pour les groupes unitaires (Bổ đề cơ bản cho các nhóm unita), để "công nhận thành tựu đặc biệt xuất sắc trong toán học" của anh. Công trình của Ngô Bảo Châu và Gérard Laumon là một bước phát triển tiếp sau công trình của Andrew Wiles chứng minh định lý cuối cùng của Fermat (được tặng Giải thưởng Wolfskehl năm 1997 và Giải thưởng nghiên cứu Clay năm 1999), cũng như công trình của người bạn anh, Laurent Lafforgue, về công thức vết (được tặng Giải thưởng nghiên cứu Clay năm 2000 và Huy chương Fields năm 2002).
Thông thường, một công trình toán học, trước hết, phải được đăng trên tạp chí chuyên ngành hay in trong sách chuyên khảo, để các nhà toán học trên thế giới có cơ hội "săm soi" từng câu, từng chữ trong vòng vài ba năm, xem còn có khiếm khuyết gì cần sửa chữa, bổ sung hoặc bác bỏ hay không, lúc bấy giờ, nếu xứng đáng, mới có thể đem đặt lên bàn làm việc của một hội đồng quốc tế xét tặng giải thưởng. Thế nhưng, công trình của Ngô Bảo Châu chỉ mới đưa lên Internet từ tháng 4/2004, thì cuối năm đã đoạt một trong những giải thưởng toán học danh giá nhất hành tinh!
Top 10 khám phá khoa học năm 2009
Trong những năm gần đây, Giáo sư Ngô Bảo Châu làm việc tại trường đại học Université Paris-Sud (Pháp) và Viện Nghiên cứu cao cấp (IAS) ở Princeton (Mỹ). Anh tập trung vào nghiên cứu để tìm cách chứng minh Bổ đề cơ bản Chương trình Langlands (Langlands program). Đây là một lý thuyết mang tính cách mạng trong toán học do nhà toán học Robert Langlands đã phát triển từ năm 1979, có thể nối hai nhóm của toán học là lý thuyết số và lý thuyết nhóm. Langlands cùng các cộng sự của mình đã chứng minh được những trường hợp đặc biệt của định lý cơ bản. Nhưng việc chứng minh các trường hợp tổng quát khó khăn hơn nhiều so với những gì Langlands dự đoán. Trong gần 30 năm qua, Chương trình Langlands vẫn là vấn đề hóc búa với toán học thế giới và là mục tiêu được nhiều bộ óc toán học lớn ở nhiều quốc gia dồn sức từng bước nghiên cứu chứng minh. Chính Giáo sư Ngô Bảo Châu đã nghiên cứu thành công và đưa ra một chứng minh xuất sắc cho bổ đề cơ bản của Chương trình Langlands. Công trình nghiên cứu của Giáo sư Ngô Bảo Châu đã gây tiếng vang lớn trên thế giới, và được tạp chí danh tiếng Time bình chọn là 1 trong 10 khám phá khoa học tiêu biểu của năm 2009. Theo dự kiến, với công trình toán học của mình, Giáo sư Ngô Bảo Châu được mời tham dự và đọc báo cáo trong phiên họp toàn thể tại Hội nghị Toán học thế giới 2010 sẽ được tổ chức ở Ấn Độ trong năm nay.
Được Nhà nước phong Giáo sư khi mới 33 tuổi
Với những thành tích đạt được ở nước ngoài, năm 2005, Ngô Bảo Châu được Nhà nước ta đặc cách phong hàm Giáo sư tại Việt Nam. Anh được Hội đồng Chức danh giáo sư Nhà nước đặc cách phong Giáo sư (với 100% số phiếu) khi mới 33 tuổi mà không cần phải qua chức danh Phó Giáo sư. Việc phong đặc cách này đã bỏ qua một số tiêu chí vẫn được áp dụng ở nước ta trước đây mà hướng tới sự tiếp cận các tiêu chí quốc tế quan trọng nhất đối với giáo sư đại học là trình độ nghiên cứu khoa học, năng lực sáng tạo, chứ không phải là kinh nghiệm truyền thụ những tri thức sẵn có. Cho đến nay, Ngô Bảo Châu vẫn là người trẻ tuổi nhất được phong học hàm Giáo sư ở Việt Nam.
"Cuối năm 2004, một số cán bộ ở Viện Toán có gợi ý tôi làm đơn đề nghị công nhận chức danh Giáo sư, tôi cũng hơi đắn đo. Về phương diện thuần túy khoa học, tôi không nghĩ là mình không xứng đáng, nhưng về phương diện đào tạo thì tôi chưa có đóng góp gì nhiều. Sau khi suy nghĩ kỹ, tôi đã gửi cho các anh ấy đơn vì tin rằng việc được công nhận Giáo sư sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn trong các kế hoạch công tác nghiên cứu và đào tạo của tôi trong tương lai ở Việt Nam", Giáo sư Ngô Bảo Châu cho biết.
Được bổ nhiệm làm Giảng viên ĐH Chicago
Vừa qua, GS Ngô Bảo Châu vừa được bổ nhiệm làm Giảng viên tại Trường đại học Chicago (Mỹ) - một trong các trường ĐH hàng đầu thế giới. Theo thông báo của trường, Ngô Bảo Châu sẽ làm Giáo sư Toán học tại ĐH Chicago kể từ 1/9/2010. Thông báo về việc này, trang web của Trường ĐH Chicago đăng bài viết có tiêu đề "Nhà toán học xuất chúng chấp nhận lời mời giảng dạy tại ĐH Chicago".
Robert Fefferman, Trưởng Khoa Vật lý và Giáo sư Toán của ĐH Chicago, cho biết: "Đây là một trong những nhà toán học tuyệt vời của thời đại chúng ta. Tôi chờ đợi những điều thật sự tuyệt vời từ chàng trai trẻ này".
Peter Constantin, Giáo sư Toán và là Chủ nhiệm khoa Vật lý tại ĐH Chicago, nhận định: "Cùng với việc tuyển dụng Ngô Bảo Châu, sự xuất hiện của Beilinson và Drinfeld cùng các tài năng khác về toán học, khoa Toán đang theo đuổi vai trò hàng đầu của mình trong đất nước".
Ngô Bảo Châu cho biết, anh quyết định giảng dạy tại ĐH Chicago cũng là vì sẽ có cơ hội được làm việc chặt chẽ hơn nữa với các đồng nghiệp tại đây.
Trái tim luôn hướng về quê hương
Tuy làm việc ở nước ngoài, nhưng trái tim Giáo sư Ngô Bảo Châu vẫn luôn hướng về quê hương. Anh hy vọng sẽ có thể trở về Việt Nam làm công tác đào tạo trong tương lai gần. Giáo sư cho rằng, việc cải thiện điều kiện nghiên cứu khoa học ở Việt Nam là rất quan trọng.
Từ những kinh nghiệm thành công của bản thân, Giáo sư Ngô Bảo Châu tâm sự với những bạn trẻ: "Các bạn may mắn hơn nhiều lớp đàn anh vì các bạn có lựa chọn. Đúng là khoa học không phải là con đường dễ dàng và dễ giàu, nó là một con đường chông gai, nên cần có đủ niềm tin và say mê để lựa chọn con đường này. Đổi lại, phần thưởng sẽ là những cảm xúc, những chân lý mà bạn sẽ khó đến gần nếu chọn một con đường khác".
https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2320749316864824645-641123715575560102?l=www.mathvn.com
Ngô Bảo Châu qua lời kể của mẹ (http://www.mathvn.com/2010/02/ngo-bao-chau-qua-loi-ke-cua-me.html)
“Châu được nhiều người biết đến thì cảm giác không thuộc về riêng mình nữa. Thỉnh thoảng cô điện thoại cho Châu nói đùa, mẹ quen với tuổi già cô đơn rồi, mẹ phải điện thoại cho con không con thành "vĩ nhân" mất, chẳng còn thời gian trò chuyện"...
Mẹ của GS Ngô Bảo Châu - PGS.TS. Trần Lưu Vân Hiền hẹn tiếp tôi vào giờ nghỉ trưa tại Trường Trung cấp y dược Lê Hữu Trác (Hà Nội), nơi bà đang làm Phó Hiệu trưởng. Trước đây, bà công tác ở Bệnh viện Y học cổ truyền TW. PGS. Trần Lưu Vân Hiền đón tôi bằng một nụ cười nhẹ nhõm. Bà mang vẻ đẹp thanh lịch của người con gái Hà thành.
Tôi hỏi bà, cảm xúc của bà thế nào khi Ngô Bảo Châu đã quá nổi tiếng (http://dantri.com.vn/c25/s25-375751/nha-toan-hoc-ngo-bao-chau-nhan-loi-giang-day-tai-dh-chicago.htm)và được rất nhiều người yêu mến? PGS. Trần Lưu Vân Hiền giọng bâng khuâng: "Mới đây, trả lời PV Báo Thanh niên, Châu bảo, "Bổ đề cơ bản" là người bạn thân thiết của Châu suốt 15 năm qua, nhưng khi Châu chứng minh được bổ đề này thì nó lại là của mọi người, không còn là của riêng Châu nữa. Cô cũng vậy. Mừng cho con nhưng thấy lòng một chút hụt hẫng, trống trải, Châu được nhiều người biết đến thì cảm giác không thuộc về riêng mình nữa. Thỉnh thoảng cô điện thoại cho Châu nói đùa, mẹ quen với tuổi già cô đơn rồi, mẹ phải điện thoại cho con không con thành "vĩ nhân" mất, chẳng còn thời gian trò chuyện".
http://dantri.vcmedia.vn/Uploaded/2010/02/01/BChau1220110.jpg
GS Ngô Bảo Châu và mẹ.
1. Đúng là đi khắp thế gian không ai tốt bằng mẹ. Tôi chợt nhớ tới câu nói của ai đó khi ngồi nghe PGS. Trần Lưu Vân Hiền kể về năm tháng tuổi thơ của Ngô Bảo Châu. Suốt câu chuyện, tôi thấy bà lúc nào cũng thương Châu, xa xót khi thấy anh bận bịu làm toán, ôm đầu trước bài toán khó, ngay cả bây giờ khi anh đã 37 tuổi, đã có gia đình và ba đứa con gái xinh xắn, từ lâu đã quen cuộc sống tự lập xa gia đình. Có lẽ bởi trong thẳm sâu trái tim người mẹ, bà thấy Châu vẫn bé bỏng. Bà kể với tôi, nhiều lúc bà còn lo sợ, không muốn anh học nhiều như vậy vì sợ anh học toán nhiều thành lẩn thẩn thì khổ.
PGS. Trần Lưu Vân Hiền sinh Ngô Bảo Châu vào năm 1972 tại Hà Nội, thời điểm giặc Mỹ đang điên cuồng ném bom miền Bắc. Bố anh, GS.TSKH. Ngô Huy Cẩn vắng nhà liên miên, khi thì đi dạy học cho một số trường quân đội, khi thì đi làm nghiên cứu sinh ở Nga, thành ra mẹ trở thành người bạn thân thiết của Châu từ nhỏ. Châu yêu mẹ, sống tình cảm và đặc biệt, anh rất "tâm đầu ý hợp" với ông ngoại là ông Trần Lưu Hân, một cựu học sinh trường Bưởi và là người mở trường tư thục đầu tiên ở Hà Nội.
Kể về chuyện học của Ngô Bảo Châu, PGS. Trần Lưu Vân Hiền tâm sự, Châu thông minh từ nhỏ, cái gì cũng biết. Học mẫu giáo, các cô giáo gọi Châu là "viên ngọc". Những giờ có giáo viên dự, cô nào cũng muốn có Châu trong lớp. Châu học không phải vì yêu cầu của nhà trường mà là vì nhu cầu của bản thân Châu. Châu học một cách mê đắm, say mê môn toán từ nhỏ. Châu bảo mẹ, có đồng nào mẹ cứ mua sách toán về cho con, sách viết bằng tiếng gì cũng được, cả tiếng Ba Lan, nếu có Châu cũng luận ra được hết.
Có lần, Châu đi thi Olimpic toán học quốc tế trở về, mẹ dọn bàn học cho Châu. Chỉ riêng giấy nháp Châu làm toán đã chất một đống lớn. Mẹ nhìn mà chỉ thấy lòng rưng lệ vì thấy con học vất vả quá. Còn Châu mủm mỉm cười trêu mẹ: "Với đống giấy nháp này, con cũng xứng đáng được giải nhất mẹ nhỉ". Quả thật, năm đó (1988) Châu giành huy chương vàng với số điểm tuyệt đối 42/42. Năm sau, Châu lại tiếp tục đi thi Olimpic toán quốc tế và một lần nữa đăng quang huy chương vàng.
2. Viết về thành tích học tập của Châu, tôi cũng thấy lòng mình thăng hoa cảm xúc rất lạ, bởi nó quá đẹp và hoành tráng, vì ngoài trí tuệ siêu việt, đó còn là thành quả của biết bao năm tháng anh kiên trì, quyết tâm, bền bỉ với một ý chí nghị lực phi thường với các phép toán, bài toán, các định lí, công thức toán học vốn khô khan.
PGS.TSKH. Vũ Đình Hòa, Trưởng bộ môn Khoa học máy tính, Khoa CNTT (Đại học Sư phạm Hà Nội) từng là thầy giáo của Ngô Bảo Châu đã nói với tôi về học trò của mình: "Châu rất xứng đáng được những phần thưởng như thế, ở Châu có một quyết tâm phi thường. Những bài toán khó nhất, khi giao cho Châu tôi thấy yên tâm vì nghĩ thế nào Châu cũng giải được và sự thực là như vậy".
Ngô Bảo Châu là học sinh Việt Nam đầu tiên đoạt hai huy chương vàng Olimpic toán quốc tế. Nhưng con đường nghiên cứu khoa học của anh không dừng ở đó. Anh được cấp học bổng tại Trường Đại học Paris VI, một trường khá tốt của Pháp, nhưng anh còn tiến cao hơn bằng việc thi đậu vào Trường cấp cao Paris - trường danh giá nhất nước Pháp.
Tại đây, anh bắt đầu làm việc với một nhà toán học tài ba của Pháp là G.Laumon. Năm 25 tuổi, Ngô Bảo Châu đã bảo vệ xong luận án tiến sỹ. Anh bắt đầu nổi tiếng thế giới (không chỉ trong giới toán học) khi vào năm 2004, cùng với Giáo sư G.Laumon, anh được Viện toán học Clay trao giải thưởng Clay của Mỹ, một trong những giải thưởng có uy tín của toán học, nhờ giải quyết được một trường hợp quan trọng của "Bổ đề cơ bản" thuộc Chương trình Langlands (sau giải thưởng này, năm 2005, GS G.Laumon được bầu làm Viện sĩ Viện hàn lâm Pháp).
Tên tuổi của Ngô Bảo Châu càng được chú ý khi năm 2005, với sự đề nghị của Viện toán học, Hội toán học Việt Nam, anh được Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước Việt Nam đặc cách phong Giáo sư. Đây là trường hợp duy nhất cho đến nay.
3. Dấu mốc đưa Ngô Bảo Châu là một trong những nhà toán học xuất sắc nhất thế giới là sự kiện, năm 2007, anh được Đức và Viện Hàn lâm Pháp trao giải thưởng nhờ giải quyết được hoàn toàn "Bổ đề cơ bản", mặc dù công trình này còn thuộc dạng tiền ấn phẩm, anh chỉ đưa lên mạng cá nhân, chưa được kiểm chứng. Sau đó, năm 2008, anh chính thức hoàn thiện công trình xuất sắc của mình để gửi đăng và từ đó liên tục được mời đi các trung tâm toán học danh tiếng để báo cáo.
Tháng 10/2009, anh được Ban Chương trình Đại hội Toán học thế giới (IMU 2010) mời làm "báo cáo mời toàn thể" sẽ được tổ chức vào tháng 8/2010 tại Ấn Độ. Đây không phải là giải thưởng nhưng là một vinh dự rất đặc biệt, vì chỉ có 20 người được mời làm báo cáo toàn thể. Rất ít người trong đời được hai lần đọc báo cáo mời toàn thể từ cấp tiểu ban trở lên, trong khi Ngô Bảo Châu hai lần liên tiếp được mời (năm 2006 tại Madrid, Tây Ban Nha).
Cái tên Ngô Bảo Châu càng được trong nước và thế giới biết đến bởi một sự kiện trọng đại. Cuối năm 2009, Tạp chí Thời đại (Time) của Mỹ đã chọn công trình của anh là một trong 10 thành tựu khoa học tiêu biểu của năm 2009. Theo Viện toán học Việt Nam cho biết thì đánh giá này phải dựa trên tư vấn của một ban cố vấn khoa học từ nhiều ngành khác nhau. Bình chọn của Time về khoa học rất có uy tín và được nhiều người thừa nhận. Công trình của anh về "Bổ đề cơ bản" Chương trình Langlands chắc chắn có ảnh hưởng lớn những ngành khác, như vật lý. Đây không phải là giải thưởng chính thức nhưng là vinh dự đặc biệt của GS Ngô Bảo Châu.
Mùa hè năm 2007, sau khi nhận lời mời rất thiết tha của Viện Nghiên cứu cấp cao Princeton (IAS), Viện nghiên cứu số một về toán của Hoa Kỳ, Giáo sư Ngô Bảo Châu về làm việc tại IAS, đồng thời vẫn làm việc tại Đại học tổng hợp Paris 11. Và mới đây nhất, trong những ngày đầu năm mới này, anh đã nhận lời làm Giáo sư của Đại học Chicago.
Theo GS.TSKH Lê Tuấn Hoa, Chủ tịch Hội Toán học Việt Nam, mặc dù rất bận bịu nhưng Giáo sư Ngô Bảo Châu vẫn có nhiều đóng góp cho toán học Việt Nam. Anh nhận hướng dẫn sinh viên, nghiên cứu sinh Việt Nam, anh giới thiệu nhiều sinh viên, nhà nghiên cứu trẻ của Việt Nam với những nhà toán học hàng đầu thế giới.
Anh phối hợp với Viện toán và Đại học Sư phạm Hà Nội đề nghị Nhà nước cho phép mở một chương trình đặc biệt đào tạo thạc sĩ toán trình độ quốc tế. Bản thân anh hiện là đồng giám đốc một đề án của Viện toán. Dù đi đâu, trong anh vẫn là dòng máu Việt Nam với những tình cảm tha thiết dành cho đất nước. Điều này được thể hiện ở một chi tiết rất nhỏ, khi đọc báo cáo mời tại IMU 2006 ở Madrid, anh đã ghi tên hai địa chỉ của mình: Đại học Tổng hợp Paris 11 và Viện Toán học Việt Nam!
GS.TSKH Lê Tuấn Hoa cho hay, giới toán học thế giới ít ai có thể ngờ rằng, "Bổ đề cơ bản" lại được chứng minh một cách chóng vánh như vậy. Đó là một kỳ tích vĩ đại của nền toán học thế giới. Bổ đề này không chỉ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển toán học mà còn liên quan đến những ngành khác, đặc biệt là Vật lý lý thuyết. Đây là một giả thuyết - tức là một dự đoán - do Robert Langlands đưa ra vào những năm 60, và sau đó được diễn đạt dưới dạng tổng quát trong một công trình chung của Robert Langlands và Diana Shelstad vào những năm 70. Do vai trò đặc biệt quan trọng của "Bổ đề cơ bản", rất nhiều nhà toán học tài ba đã tập trung sức lực tấn công nó và đã chứng minh được một số trường hợp riêng.
Giáo sư Ngô Bảo Châu công bố một chứng minh hoàn chỉnh cho "Bổ đề cơ bản" trong trường hợp tổng quát cho các đại số Lie. Công trình của anh dài thành 188 trang và các nhà Toán học đầu đàn phải mất hơn 1 năm để kiểm chứng các chi tiết của nó…
Bài viết được đăng tại: MathVn.Com (http://www.mathvn.com/), kho sách Toán Book.mathvn.com (http://book.mathvn.com/), DanTriNews.Com (http://dtinews.dantrinews.com/)
Kết thúc năm 2009, một nhà toán học Việt Nam ở nước ngoài đã được tạp chí Time bình chọn là người có công trình nghiên cứu thuộc 10 phát minh khoa học tiêu biểu của thế giới năm 2009. Đó là Giáo sư Ngô Bảo Châu.
Giáo sư Ngô Bảo Châu một trong những gương mặt nổi tiếng của toán học Việt Nam đã từng đoạt nhiều giải thưởng quốc tế. Từ 1/9/2010, GS Ngô Bảo Châu sẽ chính thức giảng dạy tại đại học Chicago - một trong số những trường ĐH hàng đầu thế giới.
http://dantri.vcmedia.vn/Uploaded/2010/02/01/gs%20bchau122010.jpg
Giáo sư Ngô Bảo Châu (thứ 3, bên trái).
Học sinh Việt Nam đầu tiên giành 2 huy chương Vàng Toán quốc tế
Ngô Bảo Châu sinh năm 1972 tại Hà Nội trong một gia đình trí thức. Bố anh là Giáo sư - Tiến sĩ Cơ học chất lỏng Ngô Huy Cẩn, làm việc tại Viện Cơ học Việt nam. Mẹ anh là Phó Giáo sư - Tiến sĩ Trần Lưu Vân Hiền, công tác tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Trung ương. Hồi bé, Ngô Bảo Châu theo học tại Trường Thực nghiệm Giảng Võ. Nhờ khả năng xuất sắc trong Toán học, cậu học sinh nhỏ bé này sau đó đã thi đỗ vào khối phổ thông chuyên toán, trường Đại học Khoa học Tự nhiên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội.
Mùa hè 1988, mới 16 tuổi, đang học lớp 11 phổ thông chuyên toán, Ngô Bảo Châu đã xuất sắc đoạt Huy chương Vàng trong kỳ thi Olympic toán quốc tế tại Australia. Một năm sau, khi học lớp 12, Ngô Bảo Châu dự tiếp Olympic toán quốc tế tại CHLB Đức, và một lần nữa anh lại đoạt đoạt Huy chương Vàng. Với thành tích này, Ngô Bảo Châu đã trở thành người Việt Nam đầu tiên giành 2 Huy chương Vàng Olympic Toán quốc tế.
Vị Tiến sĩ giành Giải thưởng nghiên cứu Clay
Sau đó, Ngô Bảo Châu được Chính phủ Pháp cấp học bổng để sang Pháp theo học Đại học Paris 6. Là người mang chí lớn vươn tới đỉnh cao, hai năm sau anh thi vào hệ đào tạo tiến sĩ của Đại học Sư phạm Paris (École normale supérieure), trường đại học danh tiếng của nước Pháp, và bảo vệ thành công Luận án Tiến sĩ năm 25 tuổi, rồi Luận án habilitation (tương đương tiến sĩ khoa học) năm 31 tuổi. Năm 2004, Ngô Bảo Châu đã được hai trường đại học lớn ở Pháp là Paris 6 và Paris 11 mời làm Giáo sư, và anh nhận lời làm Giáo sư của Đại học Paris 11 vào năm 2005.
Cuối năm 2004, ở tuổi 32, Ngô Bảo Châu cùng nhà toán học người Pháp Gérard Laumon đã được Viện Toán học Clay trao tặng giải thưởng tại Đại học Harvard cho công trình nghiên cứu Le lemme fondamental pour les groupes unitaires (Bổ đề cơ bản cho các nhóm unita), để "công nhận thành tựu đặc biệt xuất sắc trong toán học" của anh. Công trình của Ngô Bảo Châu và Gérard Laumon là một bước phát triển tiếp sau công trình của Andrew Wiles chứng minh định lý cuối cùng của Fermat (được tặng Giải thưởng Wolfskehl năm 1997 và Giải thưởng nghiên cứu Clay năm 1999), cũng như công trình của người bạn anh, Laurent Lafforgue, về công thức vết (được tặng Giải thưởng nghiên cứu Clay năm 2000 và Huy chương Fields năm 2002).
Thông thường, một công trình toán học, trước hết, phải được đăng trên tạp chí chuyên ngành hay in trong sách chuyên khảo, để các nhà toán học trên thế giới có cơ hội "săm soi" từng câu, từng chữ trong vòng vài ba năm, xem còn có khiếm khuyết gì cần sửa chữa, bổ sung hoặc bác bỏ hay không, lúc bấy giờ, nếu xứng đáng, mới có thể đem đặt lên bàn làm việc của một hội đồng quốc tế xét tặng giải thưởng. Thế nhưng, công trình của Ngô Bảo Châu chỉ mới đưa lên Internet từ tháng 4/2004, thì cuối năm đã đoạt một trong những giải thưởng toán học danh giá nhất hành tinh!
Top 10 khám phá khoa học năm 2009
Trong những năm gần đây, Giáo sư Ngô Bảo Châu làm việc tại trường đại học Université Paris-Sud (Pháp) và Viện Nghiên cứu cao cấp (IAS) ở Princeton (Mỹ). Anh tập trung vào nghiên cứu để tìm cách chứng minh Bổ đề cơ bản Chương trình Langlands (Langlands program). Đây là một lý thuyết mang tính cách mạng trong toán học do nhà toán học Robert Langlands đã phát triển từ năm 1979, có thể nối hai nhóm của toán học là lý thuyết số và lý thuyết nhóm. Langlands cùng các cộng sự của mình đã chứng minh được những trường hợp đặc biệt của định lý cơ bản. Nhưng việc chứng minh các trường hợp tổng quát khó khăn hơn nhiều so với những gì Langlands dự đoán. Trong gần 30 năm qua, Chương trình Langlands vẫn là vấn đề hóc búa với toán học thế giới và là mục tiêu được nhiều bộ óc toán học lớn ở nhiều quốc gia dồn sức từng bước nghiên cứu chứng minh. Chính Giáo sư Ngô Bảo Châu đã nghiên cứu thành công và đưa ra một chứng minh xuất sắc cho bổ đề cơ bản của Chương trình Langlands. Công trình nghiên cứu của Giáo sư Ngô Bảo Châu đã gây tiếng vang lớn trên thế giới, và được tạp chí danh tiếng Time bình chọn là 1 trong 10 khám phá khoa học tiêu biểu của năm 2009. Theo dự kiến, với công trình toán học của mình, Giáo sư Ngô Bảo Châu được mời tham dự và đọc báo cáo trong phiên họp toàn thể tại Hội nghị Toán học thế giới 2010 sẽ được tổ chức ở Ấn Độ trong năm nay.
Được Nhà nước phong Giáo sư khi mới 33 tuổi
Với những thành tích đạt được ở nước ngoài, năm 2005, Ngô Bảo Châu được Nhà nước ta đặc cách phong hàm Giáo sư tại Việt Nam. Anh được Hội đồng Chức danh giáo sư Nhà nước đặc cách phong Giáo sư (với 100% số phiếu) khi mới 33 tuổi mà không cần phải qua chức danh Phó Giáo sư. Việc phong đặc cách này đã bỏ qua một số tiêu chí vẫn được áp dụng ở nước ta trước đây mà hướng tới sự tiếp cận các tiêu chí quốc tế quan trọng nhất đối với giáo sư đại học là trình độ nghiên cứu khoa học, năng lực sáng tạo, chứ không phải là kinh nghiệm truyền thụ những tri thức sẵn có. Cho đến nay, Ngô Bảo Châu vẫn là người trẻ tuổi nhất được phong học hàm Giáo sư ở Việt Nam.
"Cuối năm 2004, một số cán bộ ở Viện Toán có gợi ý tôi làm đơn đề nghị công nhận chức danh Giáo sư, tôi cũng hơi đắn đo. Về phương diện thuần túy khoa học, tôi không nghĩ là mình không xứng đáng, nhưng về phương diện đào tạo thì tôi chưa có đóng góp gì nhiều. Sau khi suy nghĩ kỹ, tôi đã gửi cho các anh ấy đơn vì tin rằng việc được công nhận Giáo sư sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn trong các kế hoạch công tác nghiên cứu và đào tạo của tôi trong tương lai ở Việt Nam", Giáo sư Ngô Bảo Châu cho biết.
Được bổ nhiệm làm Giảng viên ĐH Chicago
Vừa qua, GS Ngô Bảo Châu vừa được bổ nhiệm làm Giảng viên tại Trường đại học Chicago (Mỹ) - một trong các trường ĐH hàng đầu thế giới. Theo thông báo của trường, Ngô Bảo Châu sẽ làm Giáo sư Toán học tại ĐH Chicago kể từ 1/9/2010. Thông báo về việc này, trang web của Trường ĐH Chicago đăng bài viết có tiêu đề "Nhà toán học xuất chúng chấp nhận lời mời giảng dạy tại ĐH Chicago".
Robert Fefferman, Trưởng Khoa Vật lý và Giáo sư Toán của ĐH Chicago, cho biết: "Đây là một trong những nhà toán học tuyệt vời của thời đại chúng ta. Tôi chờ đợi những điều thật sự tuyệt vời từ chàng trai trẻ này".
Peter Constantin, Giáo sư Toán và là Chủ nhiệm khoa Vật lý tại ĐH Chicago, nhận định: "Cùng với việc tuyển dụng Ngô Bảo Châu, sự xuất hiện của Beilinson và Drinfeld cùng các tài năng khác về toán học, khoa Toán đang theo đuổi vai trò hàng đầu của mình trong đất nước".
Ngô Bảo Châu cho biết, anh quyết định giảng dạy tại ĐH Chicago cũng là vì sẽ có cơ hội được làm việc chặt chẽ hơn nữa với các đồng nghiệp tại đây.
Trái tim luôn hướng về quê hương
Tuy làm việc ở nước ngoài, nhưng trái tim Giáo sư Ngô Bảo Châu vẫn luôn hướng về quê hương. Anh hy vọng sẽ có thể trở về Việt Nam làm công tác đào tạo trong tương lai gần. Giáo sư cho rằng, việc cải thiện điều kiện nghiên cứu khoa học ở Việt Nam là rất quan trọng.
Từ những kinh nghiệm thành công của bản thân, Giáo sư Ngô Bảo Châu tâm sự với những bạn trẻ: "Các bạn may mắn hơn nhiều lớp đàn anh vì các bạn có lựa chọn. Đúng là khoa học không phải là con đường dễ dàng và dễ giàu, nó là một con đường chông gai, nên cần có đủ niềm tin và say mê để lựa chọn con đường này. Đổi lại, phần thưởng sẽ là những cảm xúc, những chân lý mà bạn sẽ khó đến gần nếu chọn một con đường khác".
https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2320749316864824645-641123715575560102?l=www.mathvn.com
Ngô Bảo Châu qua lời kể của mẹ (http://www.mathvn.com/2010/02/ngo-bao-chau-qua-loi-ke-cua-me.html)
“Châu được nhiều người biết đến thì cảm giác không thuộc về riêng mình nữa. Thỉnh thoảng cô điện thoại cho Châu nói đùa, mẹ quen với tuổi già cô đơn rồi, mẹ phải điện thoại cho con không con thành "vĩ nhân" mất, chẳng còn thời gian trò chuyện"...
Mẹ của GS Ngô Bảo Châu - PGS.TS. Trần Lưu Vân Hiền hẹn tiếp tôi vào giờ nghỉ trưa tại Trường Trung cấp y dược Lê Hữu Trác (Hà Nội), nơi bà đang làm Phó Hiệu trưởng. Trước đây, bà công tác ở Bệnh viện Y học cổ truyền TW. PGS. Trần Lưu Vân Hiền đón tôi bằng một nụ cười nhẹ nhõm. Bà mang vẻ đẹp thanh lịch của người con gái Hà thành.
Tôi hỏi bà, cảm xúc của bà thế nào khi Ngô Bảo Châu đã quá nổi tiếng (http://dantri.com.vn/c25/s25-375751/nha-toan-hoc-ngo-bao-chau-nhan-loi-giang-day-tai-dh-chicago.htm)và được rất nhiều người yêu mến? PGS. Trần Lưu Vân Hiền giọng bâng khuâng: "Mới đây, trả lời PV Báo Thanh niên, Châu bảo, "Bổ đề cơ bản" là người bạn thân thiết của Châu suốt 15 năm qua, nhưng khi Châu chứng minh được bổ đề này thì nó lại là của mọi người, không còn là của riêng Châu nữa. Cô cũng vậy. Mừng cho con nhưng thấy lòng một chút hụt hẫng, trống trải, Châu được nhiều người biết đến thì cảm giác không thuộc về riêng mình nữa. Thỉnh thoảng cô điện thoại cho Châu nói đùa, mẹ quen với tuổi già cô đơn rồi, mẹ phải điện thoại cho con không con thành "vĩ nhân" mất, chẳng còn thời gian trò chuyện".
http://dantri.vcmedia.vn/Uploaded/2010/02/01/BChau1220110.jpg
GS Ngô Bảo Châu và mẹ.
1. Đúng là đi khắp thế gian không ai tốt bằng mẹ. Tôi chợt nhớ tới câu nói của ai đó khi ngồi nghe PGS. Trần Lưu Vân Hiền kể về năm tháng tuổi thơ của Ngô Bảo Châu. Suốt câu chuyện, tôi thấy bà lúc nào cũng thương Châu, xa xót khi thấy anh bận bịu làm toán, ôm đầu trước bài toán khó, ngay cả bây giờ khi anh đã 37 tuổi, đã có gia đình và ba đứa con gái xinh xắn, từ lâu đã quen cuộc sống tự lập xa gia đình. Có lẽ bởi trong thẳm sâu trái tim người mẹ, bà thấy Châu vẫn bé bỏng. Bà kể với tôi, nhiều lúc bà còn lo sợ, không muốn anh học nhiều như vậy vì sợ anh học toán nhiều thành lẩn thẩn thì khổ.
PGS. Trần Lưu Vân Hiền sinh Ngô Bảo Châu vào năm 1972 tại Hà Nội, thời điểm giặc Mỹ đang điên cuồng ném bom miền Bắc. Bố anh, GS.TSKH. Ngô Huy Cẩn vắng nhà liên miên, khi thì đi dạy học cho một số trường quân đội, khi thì đi làm nghiên cứu sinh ở Nga, thành ra mẹ trở thành người bạn thân thiết của Châu từ nhỏ. Châu yêu mẹ, sống tình cảm và đặc biệt, anh rất "tâm đầu ý hợp" với ông ngoại là ông Trần Lưu Hân, một cựu học sinh trường Bưởi và là người mở trường tư thục đầu tiên ở Hà Nội.
Kể về chuyện học của Ngô Bảo Châu, PGS. Trần Lưu Vân Hiền tâm sự, Châu thông minh từ nhỏ, cái gì cũng biết. Học mẫu giáo, các cô giáo gọi Châu là "viên ngọc". Những giờ có giáo viên dự, cô nào cũng muốn có Châu trong lớp. Châu học không phải vì yêu cầu của nhà trường mà là vì nhu cầu của bản thân Châu. Châu học một cách mê đắm, say mê môn toán từ nhỏ. Châu bảo mẹ, có đồng nào mẹ cứ mua sách toán về cho con, sách viết bằng tiếng gì cũng được, cả tiếng Ba Lan, nếu có Châu cũng luận ra được hết.
Có lần, Châu đi thi Olimpic toán học quốc tế trở về, mẹ dọn bàn học cho Châu. Chỉ riêng giấy nháp Châu làm toán đã chất một đống lớn. Mẹ nhìn mà chỉ thấy lòng rưng lệ vì thấy con học vất vả quá. Còn Châu mủm mỉm cười trêu mẹ: "Với đống giấy nháp này, con cũng xứng đáng được giải nhất mẹ nhỉ". Quả thật, năm đó (1988) Châu giành huy chương vàng với số điểm tuyệt đối 42/42. Năm sau, Châu lại tiếp tục đi thi Olimpic toán quốc tế và một lần nữa đăng quang huy chương vàng.
2. Viết về thành tích học tập của Châu, tôi cũng thấy lòng mình thăng hoa cảm xúc rất lạ, bởi nó quá đẹp và hoành tráng, vì ngoài trí tuệ siêu việt, đó còn là thành quả của biết bao năm tháng anh kiên trì, quyết tâm, bền bỉ với một ý chí nghị lực phi thường với các phép toán, bài toán, các định lí, công thức toán học vốn khô khan.
PGS.TSKH. Vũ Đình Hòa, Trưởng bộ môn Khoa học máy tính, Khoa CNTT (Đại học Sư phạm Hà Nội) từng là thầy giáo của Ngô Bảo Châu đã nói với tôi về học trò của mình: "Châu rất xứng đáng được những phần thưởng như thế, ở Châu có một quyết tâm phi thường. Những bài toán khó nhất, khi giao cho Châu tôi thấy yên tâm vì nghĩ thế nào Châu cũng giải được và sự thực là như vậy".
Ngô Bảo Châu là học sinh Việt Nam đầu tiên đoạt hai huy chương vàng Olimpic toán quốc tế. Nhưng con đường nghiên cứu khoa học của anh không dừng ở đó. Anh được cấp học bổng tại Trường Đại học Paris VI, một trường khá tốt của Pháp, nhưng anh còn tiến cao hơn bằng việc thi đậu vào Trường cấp cao Paris - trường danh giá nhất nước Pháp.
Tại đây, anh bắt đầu làm việc với một nhà toán học tài ba của Pháp là G.Laumon. Năm 25 tuổi, Ngô Bảo Châu đã bảo vệ xong luận án tiến sỹ. Anh bắt đầu nổi tiếng thế giới (không chỉ trong giới toán học) khi vào năm 2004, cùng với Giáo sư G.Laumon, anh được Viện toán học Clay trao giải thưởng Clay của Mỹ, một trong những giải thưởng có uy tín của toán học, nhờ giải quyết được một trường hợp quan trọng của "Bổ đề cơ bản" thuộc Chương trình Langlands (sau giải thưởng này, năm 2005, GS G.Laumon được bầu làm Viện sĩ Viện hàn lâm Pháp).
Tên tuổi của Ngô Bảo Châu càng được chú ý khi năm 2005, với sự đề nghị của Viện toán học, Hội toán học Việt Nam, anh được Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước Việt Nam đặc cách phong Giáo sư. Đây là trường hợp duy nhất cho đến nay.
3. Dấu mốc đưa Ngô Bảo Châu là một trong những nhà toán học xuất sắc nhất thế giới là sự kiện, năm 2007, anh được Đức và Viện Hàn lâm Pháp trao giải thưởng nhờ giải quyết được hoàn toàn "Bổ đề cơ bản", mặc dù công trình này còn thuộc dạng tiền ấn phẩm, anh chỉ đưa lên mạng cá nhân, chưa được kiểm chứng. Sau đó, năm 2008, anh chính thức hoàn thiện công trình xuất sắc của mình để gửi đăng và từ đó liên tục được mời đi các trung tâm toán học danh tiếng để báo cáo.
Tháng 10/2009, anh được Ban Chương trình Đại hội Toán học thế giới (IMU 2010) mời làm "báo cáo mời toàn thể" sẽ được tổ chức vào tháng 8/2010 tại Ấn Độ. Đây không phải là giải thưởng nhưng là một vinh dự rất đặc biệt, vì chỉ có 20 người được mời làm báo cáo toàn thể. Rất ít người trong đời được hai lần đọc báo cáo mời toàn thể từ cấp tiểu ban trở lên, trong khi Ngô Bảo Châu hai lần liên tiếp được mời (năm 2006 tại Madrid, Tây Ban Nha).
Cái tên Ngô Bảo Châu càng được trong nước và thế giới biết đến bởi một sự kiện trọng đại. Cuối năm 2009, Tạp chí Thời đại (Time) của Mỹ đã chọn công trình của anh là một trong 10 thành tựu khoa học tiêu biểu của năm 2009. Theo Viện toán học Việt Nam cho biết thì đánh giá này phải dựa trên tư vấn của một ban cố vấn khoa học từ nhiều ngành khác nhau. Bình chọn của Time về khoa học rất có uy tín và được nhiều người thừa nhận. Công trình của anh về "Bổ đề cơ bản" Chương trình Langlands chắc chắn có ảnh hưởng lớn những ngành khác, như vật lý. Đây không phải là giải thưởng chính thức nhưng là vinh dự đặc biệt của GS Ngô Bảo Châu.
Mùa hè năm 2007, sau khi nhận lời mời rất thiết tha của Viện Nghiên cứu cấp cao Princeton (IAS), Viện nghiên cứu số một về toán của Hoa Kỳ, Giáo sư Ngô Bảo Châu về làm việc tại IAS, đồng thời vẫn làm việc tại Đại học tổng hợp Paris 11. Và mới đây nhất, trong những ngày đầu năm mới này, anh đã nhận lời làm Giáo sư của Đại học Chicago.
Theo GS.TSKH Lê Tuấn Hoa, Chủ tịch Hội Toán học Việt Nam, mặc dù rất bận bịu nhưng Giáo sư Ngô Bảo Châu vẫn có nhiều đóng góp cho toán học Việt Nam. Anh nhận hướng dẫn sinh viên, nghiên cứu sinh Việt Nam, anh giới thiệu nhiều sinh viên, nhà nghiên cứu trẻ của Việt Nam với những nhà toán học hàng đầu thế giới.
Anh phối hợp với Viện toán và Đại học Sư phạm Hà Nội đề nghị Nhà nước cho phép mở một chương trình đặc biệt đào tạo thạc sĩ toán trình độ quốc tế. Bản thân anh hiện là đồng giám đốc một đề án của Viện toán. Dù đi đâu, trong anh vẫn là dòng máu Việt Nam với những tình cảm tha thiết dành cho đất nước. Điều này được thể hiện ở một chi tiết rất nhỏ, khi đọc báo cáo mời tại IMU 2006 ở Madrid, anh đã ghi tên hai địa chỉ của mình: Đại học Tổng hợp Paris 11 và Viện Toán học Việt Nam!
GS.TSKH Lê Tuấn Hoa cho hay, giới toán học thế giới ít ai có thể ngờ rằng, "Bổ đề cơ bản" lại được chứng minh một cách chóng vánh như vậy. Đó là một kỳ tích vĩ đại của nền toán học thế giới. Bổ đề này không chỉ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển toán học mà còn liên quan đến những ngành khác, đặc biệt là Vật lý lý thuyết. Đây là một giả thuyết - tức là một dự đoán - do Robert Langlands đưa ra vào những năm 60, và sau đó được diễn đạt dưới dạng tổng quát trong một công trình chung của Robert Langlands và Diana Shelstad vào những năm 70. Do vai trò đặc biệt quan trọng của "Bổ đề cơ bản", rất nhiều nhà toán học tài ba đã tập trung sức lực tấn công nó và đã chứng minh được một số trường hợp riêng.
Giáo sư Ngô Bảo Châu công bố một chứng minh hoàn chỉnh cho "Bổ đề cơ bản" trong trường hợp tổng quát cho các đại số Lie. Công trình của anh dài thành 188 trang và các nhà Toán học đầu đàn phải mất hơn 1 năm để kiểm chứng các chi tiết của nó…
Bài viết được đăng tại: MathVn.Com (http://www.mathvn.com/), kho sách Toán Book.mathvn.com (http://book.mathvn.com/), DanTriNews.Com (http://dtinews.dantrinews.com/)